جهان ارزدیجیتال و داراییهای دیجیتال غیرمثلی (NFT) بر پایه استانداردهایی بنا شده است که قابلیت همکاری، امنیت و یکپارچگی اکوسیستم را تضمین میکنند. این استانداردها، که عمدتاً در بستر بلاک چین اتریوم شکل گرفتهاند، قوانین و قراردادهای هوشمندی هستند که نحوه ایجاد، انتقال و مدیریت توکنهای NFT را تعریف میکنند. بدون این استانداردهای فنی، هر NFT میتوانست یک جزیره جداگانه باشد و امکان تعامل با صرافیها، کیف پولهای دیجیتال و برنامههای غیرمتمرکز (dApps) مختلف از بین میرفت. درک این استانداردها برای هر فعالی در حوزه ان اف تی، از هنرمندان و خالقان گرفته تا توسعهدهندگان و سرمایهگذاران، ضروری است زیرا پایه و اساس فناوری است که به داراییهای دیجیتال ارزش و هویت منحصربهفرد میبخشد.
استاندارد ERC-721 را میتوان مهمترین و شناختهشدهترین استاندارد در دنیای ان اف تی دانست. این استاندارد در سال ۲۰۱۸ معرفی شد و برای اولین بار مفهوم توکن غیرمثلی را به صورت رسمی در بلاک چین اتریوم تعریف کرد. برخلاف توکنهای مثلی مانند بیتکوین یا اتریوم که هر واحد آن با واحد دیگرش کاملاً مشابه و قابل معاوضه است، هر توکن ERC-721 یک شناسه منحصربهفرد (Token ID) دارد که آن را از سایر توکنها متمایز میسازد. این ویژگی، نمایش دیجیتال داراییهای منحصربهفرد مانند آثار هنری، آیتمهای کلکسیونی، زمینهای متاورس و املاک مجازی را ممکن کرده است. استاندارد ERC-721 یک رابط فنی (Interface) شامل توابع ضروری را ارائه میدهد که توسعهدهندگان برای ساخت قراردادهای هوشمند NFT خود باید از آن پیروی کنند. این توابع شامل روشهایی برای انتقال توکن از یک آدرس به آدرس دیگر، دریافت مالکیت یک توکن خاص و تایید موجودی توکنهای یک آدرس است. موفقیت پروژههای بزرگی مانند CryptoPunks و CryptoKitties که پیش از تدوین این استاندارد ایجاد شده بودند، در نهایت به پذیرش گسترده ERC-721 و تثبیت جایگاه آن کمک شایانی کرد.
با وجود محبوبیت ERC-721، این استاندارد محدودیتهایی داشت، به ویژه برای بازیهای بلاک چینی و پلتفرمهایی که نیاز به مدیریت همزمان توکنهای مثلی و غیرمثلی داشتند. اینجا بود که استاندارد ERC-1155 یا "توکن چندمنظوره" مطرح شد. نوآوری اصلی این استاندارد، توانایی مدیریت همزمان چندین نوع توکن (هم غیرمثلی و هم مثلی) در درون یک قرارداد هوشمند واحد است. این قابلیت، تحولی بزرگ در بهینهسازی کارمزدهای تراکنش (Gas Fee) و مدیریت منابع ایجاد کرد. برای مثال، در یک بازی، توسعهدهنده میتواند یک قرارداد هوشمند واحد ایجاد کند که همزمان توکن غیرمثلی یک شمشیر افسانهای (NFT) و توکن مثلی طلا (مانند یک ارزدیجیتال درون بازی) را در خود جای دهد. مهمتر از آن، استاندارد ERC-1155 امکان انجام تراکنشهای دستهجمعی را فراهم میآورد؛ به این معنی که کاربران میتوانند چندین توکن مختلف را در یک تراکنش واحد و با پرداخت یک کارمزد انتقال دهند. این ویژگی، تجربه کاربری را به شدت بهبود بخشیده و هزینهها را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد، که آن را به گزینهای ایدهآل برای پروژههای بزرگ و پیچیده تبدیل کرده است.
اکوسیستم NFT پویا و در حال تکامل است و استانداردهای جدیدی برای رفع نیازهای پیچیدهتر در حال ظهور هستند. این استانداردها معمولاً به عنوان پسوندی بر ERC-721 یا ERC-1155 عمل میکنند تا قابلیتهای پیشرفتهتری را اضافه کنند. برای نمونه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
علاوه بر اتریوم، بلاک چینهای دیگر مانند بایننس اسمارت چین (BSC)، سولانا (Solana) و پالیگان (Polygon) نیز استانداردهای مشابهی را برای توکنهای ان اف تی خود معرفی کردهاند (مانند BEP-721 روی BSC یا SPL روی سولانا) که نشاندهنده اهمیت جهانی این چارچوبهای فنی است. آینده استانداردهای NFT به سمت افزایش قابلیت تعامل بین زنجیرهای (Cross-Chain Interoperability)، ادغام قابلیتهای پیشرفته مانند حکومتگذاری غیرمتمرکز (DAO) و ایجاد استانداردهای مختص صنایع خاص پیش میرود.
انتخاب استاندارد صحیح برای یک پروژه ان اف تی یک تصمیم راهبردی است که بر مقیاسپذیری، کارایی و حتی موفقیت تجاری آن تاثیر مستقیم میگذارد. یک پروژه هنری که قصد عرضه ۱۰,۰۰۰ اثر منحصربهفرد را دارد، ممکن است استاندارد ERC-721 گزینه مناسبی باشد. در مقابل، یک استودیوی بازیسازی که قصد دارد میلیونها آیتم درون بازی (هم مثلی و هم غیرمثلی) ایجاد کند، بدون شک استاندارد کاراتر و مقرونبهصرفهتری مانند ERC-1155 را انتخاب خواهد کرد. همچنین، برای پروژههایی که به قابلیتهای پیچیدهای مانند اجاره یا ترکیبپذیری نیاز دارند، استفاده از استانداردهای تکمیلی ضروری است. توسعهدهندگان و خالقان باید به دقت اهداف پروژه، حجم توکنها، تجربه کاربری مورد نظر و هزینههای تراکنش را بررسی کرده و بر اساس آن، استاندارد فنی بهینه را انتخاب نمایند. این انتخاب هوشمندانه، پایهای مستحکم برای رشد و توسعه پروژه در فضای پویای ارزدیجیتال و ان اف تی فراهم خواهد آورد.
در دنیای گسترده ارزدیجیتال، توکنها به دو دسته کلی مثلی و غیرمثلی تقسیم میشوند. توکنهای مثلی مانند بیتکوین یا اتریوم، ویژگی تعویضپذیری را دارند، به این معنی که هر واحد از آنها با واحد دیگر کاملاً یکسان و قابل جایگزینی است. اما استاندارد ERC-721 دقیقاً نقطه مقابل این مفهوم را تعریف میکند. این استاندارد فنی بر روی بلاک چین اتریوم، امکان ایجاد توکنهای غیرمثلی یا NFT را فراهم میآورد. هر توکن NFT ایجاد شده تحت این استاندارد، منحصربهفرد و غیرقابل تعویض با توکن دیگری است. این ویژگی، NFT ها را به گزینهای ایدهآل برای نمایش مالکیت داراییهای یکتا در دنیای دیجیتال و واقعی تبدیل کرده است. از یک اثر هنری دیجیتال گرفته تا یک آیتم خاص در یک بازی بلاک چینی، همه و همه میتوانند بهعنوان یک توکن ERC-721 عرضه شوند.
ERC-721 یک استاندارد فنی مبتنی بر قراردادهای هوشمند در شبکه اتریوم است. این استاندارد با ارائه یک مجموعه از توابع اجباری و اختیاری، تضمین میکند که تمام توکنهای ساخته شده مطابق با آن، بتوانند به شکلی یکپارچه با کیف پولهای ارزدیجیتال، صرافیها و برنامههای غیرمتمرکز تعامل داشته باشند. سه عملکرد اصلی که هر قرارداد هوشمند ERC-721 باید پیادهسازی کند، عبارتاند از:
یکی از قابلیتهای مهم دیگر، قابلیت تأیید (approve) است که به مالک اجازه میدهد کنترل یک توکن خاص خود را به صورت موقت به یک آدرس دیگر (مثلاً یک بازارفروش ان اف تی) واگذار کند تا بتواند آن را به نمایندگی از او بفروشد. این ویژگی امنیت و انعطافپذیری معاملات را افزایش میدهد.
پذیرش گسترده استاندارد ERC-721، انقلابی در حوزههای مختلف ایجاد کرده و کاربردهای متعددی برای آن تعریف شده است. هنر دیجیتال یکی از شناختهشدهترین این حوزههاست، جایی که هنرمندان میتوانند آثار خود را بهعنوان ان اف تی منتشر کرده و مالکیت اصالت آن را به خریداران انتقال دهند. در صنعت گیمینگ، آیتمهای درون بازی مانند اسلحه، زره یا شخصیتهای نادر که هرکدام ارزش منحصربهفردی دارند، میتوانند بر پایه این استاندارد ساخته شوند و حتی به خارج از محیط بازی نیز قابلیت خرید و فروش داشته باشند. حوزههای دیگری مانند ثبت سند مالکیت املاک و مستغلات، بلیطهای رویدادهای خاص، مجموعهآوری آیتمهای کمیاب و هویت دیجیتال نیز از توکنهای غیرمثلی بهره میبرند. این انعطافپذیری، نشاندهنده پتانسیل بالای فناوری بلاک چین و استانداردهایی مانند ERC-721 برای دگرگونی صنایع سنتی است.
اگرچه ERC-721 پیشگام عصر ان اف تیها بود، اما استانداردهای دیگری نیز برای رفع نیازهای خاص به وجود آمدهاند. معروفترین رقیب آن، استاندارد ERC-1155 است که امکان مدیریت همزمان توکنهای مثلی و غیرمثلی را در یک قرارداد هوشمند واحد فراهم میکند. این استاندارد برای بازیها که هم به آیتمهای منحصربهفرد (غیرمثلی) و هم به منابع قابل تعویض (مثلی) نیاز دارند، کارایی بیشتری دارد و هزینه کارمزد تراکنشها را کاهش میدهد. با این حال، ERC-721 همچنان برای مواردی که تمرکز اصلی بر روی منحصربهفرد بودن مطلق یک دارایی است، استاندارد طلایی محسوب میشود. آینده این استاندارد به رشد کلی اکوسیستم ان اف تی و ارزدیجیتال گره خورده است. انتظار میرود با بهبود مقیاسپذیری شبکه اتریوم و ظهور لایههای دوم، استفاده از توکنهای ERC-721 مقرونبهصرفهتر و گستردهتر شود و راه را برای نوآوریهای بیشتری در حوزه مالکیت دیجیتال هموار کند.
در فضای بلاک چین و بهویژه در حوزهی اتریوم، استانداردهای توکن نقش تعیینکنندهای در قابلیتها و کاربرد داراییهای دیجیتال دارند. استانداردهای شناختهشدهای مانند ERC-20 برای توکنهای قابل تعویض (مانند اکثر ارزهای دیجیتال) و ERC-721 برای توکنهای غیرمثلی یا NFT ها، هر کدام امکانات خاصی را ارائه میکردند. اما مشکل اصلی اینجا بود که این استانداردها تنها توانایی مدیریت یک نوع توکن را در یک قرارداد هوشمند داشتند. ERC-1155 که توسط تیم انیگزیم (Enjin) پیشنهاد شد، پاسخی نوآورانه به این محدودیت بود. این استاندارد یک قرارداد هوشمند منفرد را قادر میسازد که همزمان توکنهای قابل تعویض (مانند ارزهای درونبرنامهای یک بازی)، توکنهای غیرمثلی (مانند آیتمهای کلکسیونی منحصربهفرد در یک پروژه ان اف تی) و حتی توکنهای نیمهمثلی (مانند چندین کپی از یک آیتم خاص در بازی) را مدیریت کند. این قابلیت، کارایی را بهشدت افزایش داده و هزینههای تراکنش را بهطور چشمگیری کاهش میدهد.
استاندارد ERC-1155 مزایای متعددی را برای توسعهدهندگان و کاربران نهایی به ارمغان میآورد که آن را به انتخابی ایدهآل برای بسیاری از برنامههای غیرمتمرکز (dApps) بهویژه در حوزهی گیمینگ و متاورس تبدیل کرده است.
قابلیتهای منحصربهفرد ERC-1155 راه را برای سناریوهای کاربردی جدید و پیچیده باز کرده است. صنعت گیمینگ بلاک چینی یکی از بزرگترین بهرهبرداران این استاندارد است. در یک بازی، اقتصاد پیچیدهای وجود دارد که شامل ارز اصلی بازی (قابل تعویض)، آیتمهای مصرفی مانند پotion (که میتوانند نیمهمثلی باشند)، و آیتمهای کلکسیونی و منحصربهفرد (NFT) میشود. ERC-1155 بهراحتی میتواند همهی این داراییها را در یک قرارداد واحد مدیریت کند. در دنیای هنر دیجیتال و پروژههای ان اف تی، از این استاندارد میتوان برای ایجاد مجموعههای هنری با Editionها یا نسخههای محدود استفاده کرد. بهعنوان مثال، یک هنرمند میتواند یک اثر هنری دیجیتال را ایجاد کند و ۵۰ نسخهٔ شمارهدار از آن را بهعنوان توکنهای نیمهمثلی ضرب کند. تمام این ۵۰ نسخه در کنار سایر آثار آن هنرمند در یک قرارداد واحد وجود خواهند داشت. همچنین، پلتفرمهای بازار فروش ان اف تی که از این استاندارد پشتیبانی میکنند، به کاربران اجازه میدهند چندین آیتم از یک مجموعه یا حتی آیتمهایی از مجموعههای مختلف را در یک خرید واحد و با یک تراکنش کسب کنند.
اگرچه ERC-1155 یک استاندارد قدرتمند است، اما جایگزین کامل استانداردهای دیگر مانند ERC-721 نیست. ERC-721 برای مواردی که یکتایی و منحصربهفردی مطلق یک ان اف تی اهمیت بالایی دارد (مانند یک اثر هنری بسیار ارزشمند که تنها یک نسخه دارد)، کماکان استاندارد انتخابی است. سادگی و پذیرش گستردهی ERC-721 نیز از مزایای آن محسوب میشود. با این حال، ERC-1155 بهعنوان یک استاندارد کارآمد و همهکاره، بهسرعت در حال محبوبیت است. آیندهٔ این استاندارد در گرو گسترش فضای وب۳ و برنامههای غیرمتمرکز است. با رشد متاورس و اقتصادهای توکنیزه شده درونبرنامهای، نیاز به استانداردی که بتواند بهصورت مقرونبهصرفه و کارآمد هزاران دارایی دیجیتال را مدیریت کند، بیش از پیش احساس میشود. استاندارد ERC-1155 با ارائهی راهحلی برای چالشهای مقیاسپذیری و هزینه، نقش کلیدی در شکلگیری این آینده خواهد داشت و به یکی از پایههای اصلی توسعه در حوزه ارزدیجیتال و داراییهای دیجیتال تبدیل شده است.
دنیای داراییهای دیجیتال با ظهور بیت کوین و مفهوم بلاک چین متحول شد. ارزهای دیجیتال مانند بیت کوین و اتریوم، به عنوان واحدهای ارزش دیجیتال عمل میکنند که امکان انتقال سریع، امن و بدون واسطهٔ پول را فراهم میآورند. در سوی دیگر، توکنهای غیرمثلی یا ان اف تی قرار دارند که برخلاف ارزهای دیجیتال که قابل تعویض و یکسان هستند، منحصربهفردند. ان اف تیها با استفاده از فناوری بلاک چین، مالکیت یک دارایی دیجیتال یا فیزیکی خاص، مانند یک اثر هنری، آیتم کلکسیونی در یک بازی یا حتی یک قطعه موسیقی را ثبت و تأیید میکنند. در حالی که هدف اولیه ارز دیجیتال، ایجاد یک سیستم پولی غیرمتمرکز بود، ان اف تیها کاربرد بلاک چین را به سمت تأیید اصالت و مالکیت گسترش دادهاند.
کاربردهای ارز دیجیتال عمدتاً در حوزه مالی متمرکز است. این داراییها به عنوان وسیلهٔ مبادله، ذخیرهٔ ارزش و واحد حساب مورد استفاده قرار میگیرند. انتقالات بینالمللی با کارمزدهای بسیار پایینتر، دسترسی افراد فاقد حساب بانکی به خدمات مالی، و ایجاد برنامههای مالی غیرمتمرکز (DeFi) برای وامدهی، استقراض و معامله، از مهمترین کارکردهای ارز دیجیتال محسوب میشوند. در مقابل، قلمرو ان اف تیها بسیار وسیعتر و مرتبط با حوزههای خلاقانه است. هنرمندان میتوانند آثار خود را به صورت ان اف تی منتشر و مستقیم به فروش برسانند، بازیهای ویدیویی از ان اف تی برای ایجاد آیتمهای مالکیتپذیر و کمیاب استفاده میکنند، و حتی میتوان اسناد هویتی یا گواهینامهها را به صورت ان اف تی صادر کرد. این توکنها انقلابی در مفهوم مالکیت دیجیتال ایجاد کردهاند.
با وجود پتانسیل بالای ارز دیجیتال و ان اف تی، هر دو با چالشها و محدودیتهای قابل توجهی روبرو هستند. در مورد ارزهای دیجیتال، نوسانات شدید قیمت، مهمترین مانع برای پذیرش گسترده به عنوان یک وسیله پرداخت روزمره است. مقررات گذاری نامشخص در بسیاری از کشورها، مصرف انرژی بالا در برخی شبکهها مانند بیت کوین، و پیچیدگی فنی برای کاربران عادی از دیگر موانع محسوب میشوند. ان اف تیها نیز مشکلات خاص خود را دارند. بازار این توکنها گاهی اوقات با حبابهای قیمتی و سفتهبازیهای بیاساس مواجه میشود. همچنین، این سوال مطرح است که آیا مالکیت یک ان اف تی واقعاً به معنای مالکیت اثر اصلی است یا فقط یک گواهی مالکیت دیجیتال؟ مسائل مربوط به حق تکثیر و کپیریتی و همچنین مقیاسپذیری شبکه اتریوم به عنوان میزبان اصلی بسیاری از ان اف تیها، از دیگر چالشهای این عرصه هستند.
در جمعبندی میتوان گفت که ارز دیجیتال و ان اف تی، اگرچه هر دو بر پایه فناوری بلاک چین ساخته شدهاند، اما اهداف و ماهیت متفاوتی دارند. ارزهای دیجیتال به دنبال دگرگونی سیستم مالی جهانی و ایجاد پول دیجیتال غیرمتمرکز هستند، در حالی که ان اف تیها ابزاری برای دیجیتالی کردن و تضمین مالکیت داراییهای منحصربهفرد میباشند. ارز دیجیتال قابل تعویض است، درست مانند اینکه یک اسکناس ده هزارتومانی با اسکناس ده هزارتومانی دیگر ارزش یکسان دارد. اما ان اف تی غیرقابل تعویض است، همانطور که دو تابلوی نقاشی از یک هنرمند، حتی اگر شبیه به هم باشند، ارزش یکسانی ندارند. آینده هر دو این حوزه به حل چالشهای فنی مانند مقیاسپذیری، کاهش مصرف انرژی و تدوین مقررات شفاف بستگی دارد. در نهایت، این فناوریها میتوانند در کنار یکدیگر، اساس اقتصاد دیجیتال غیرمتمرکز آینده را شکل دهند.
اولین و مهمترین سوال این است: داراییهای دیجیتال شما چه ماهیتی دارند؟ اگر هدف شما خلق آیتمهای کاملاً منحصربهفرد، مانند آثار هنری دیجیتال کلکسیونی، آیتمهای بازی با ارزش متفاوت، یا داراییهای غیرقابل تعویض است، استاندارد ERC-721 انتخاب طبیعی شماست. این استاندارد برای توکنهایی طراحی شده که هر یک هویت و ارزش مستقل و یگانگی دارند. در مقابل، اگر پروژه شما شامل آیتمهای قابل تعویض در درون یک مجموعه است—مثلاً بلیطهای رویداد، کوپنهای مختلف، یا آیتمهای مصرفی در یک بازی که هر چندتایشان ارزش یکسان دارد—استاندارد ERC-1155 گزینه بهینهتری محسوب میشود. این استاندارد به شما اجازه میدهد هم توکنهای غیرمثلی و هم مثلی را در یک قرارداد واحد مدیریت کنید که این امر صادرات و مدیریت مجموعههای پیچیده را بسیار ساده میکند.
هزینههای کارمزد گاز در شبکه اتریوم یک فاکتور تعیینکننده است. استاندارد ERC-1155 از نظر کارایی برتری قابل توجهی دارد. اگر قصد دارید عملیاتهای دستهجمعی مانند انتقال چندین توکن به یک آدرس یا معاملههای چندگانه را انجام دهید، ERC-1155 بهطور چشمگیری در گاز صرفهجویی میکند. این استاندارد امکان انجام این عملیات را در یک تراکنش واحد فراهم میآورد، در حالی که در ERC-721 برای انتقال هر توکن منحصربهفرد باید یک تراکنش جداگانه و پرهزینه انجام شود. این بهینهسازی برای پلتفرمهای بازیهای بلاک چینی، بازارهای بزرگ NFT، و هر پروژهای که نیاز به تراکنشهای پرتعداد دارد، حیاتی است و میتواند به صادرات بهتر خدمات کمک کند.
میزان انعطافپذیری که برای پروژه خود نیاز دارید نیز در انتخاب استاندارد موثر است. ERC-1155 انعطافپذیری بینظیری را ارائه میدهد. یک قرارداد واحد میتواند میزبان هزاران توکن مختلف—چه غیرمثلی و چه مثلی—باشد. این امر توسعه و استقرار را سادهتر میکند و مدیریت کد را برای توسعهدهندگان آسانتر میسازد. از سوی دیگر، ERC-721 سادهتر و برای پروژههایی که فقط نیاز به ایجاد توکنهای کاملاً مستقل و منحصربهفرد دارند، بسیار مستقیم و بیآلایش است. اگر پروژه شما در مراحل اولیه است و پیچیدگی خاصی ندارد، سادگی ERC-721 میتواند نقطه قوت محسوب شود.
مسئله سازگاری با زیرساختهای موجود مانند صرافیهای بزرگ و بازارهای NFT را نباید دستکم گرفت. استاندارد ERC-721 قدیمیتر، شناختهشدهتر و به طور گستردهتری پشتیبانی میشود. تقریباً تمام پلتفرمهای اصلی NFT و کیف پولها بهصورت بومی با این استاندارد کار میکنند. در مقابل، پشتیبانی از ERC-1155 اگرچه در حال گسترش است، اما هنوز به اندازه ERC-721 جهانی نیست. قبل از انتخاب، مطمئن شوید که پلتفرمهای هدف شما که ممکن است نقش مهمی در صادرات محصولتان داشته باشند، از استاندارد مورد نظر شما پشتیبانی کامل میکنند.
در جمعبندی نهایی، انتخاب بین ERC-721 و ERC-1155 به طور کامل به اهداف و نیازهای خاص پروژه شما بستگی دارد. اگر در حال ساخت یک پروژه هستید که در آن هر دارایی منحصربهفرد و دارای ارزش مستقل است—مانند هنر دیجیتال یا کلکسیونهای لوکس—و سادگی اولویت دارد، استاندارد ERC-721 انتخاب مطمئن و رایجی است. اما اگر پروژه شما شامل مجموعههای بزرگ، آیتمهای بازی، یا ترکیبی از داراییهای مثلی و غیرمثلی است، و کارایی و صرفهجویی در هزینههای تراکنش برایتان حیاتی میباشد، بدون شک استاندارد پیشرفتهتر و کارآمدتر ERC-1155 گزینه برتر است. این استاندارد انعطاف و قدرت لازم برای ساخت برنامههای کاربردی پیچیده و مقیاسپذیر را فراهم میکند و میتواند زمینهساز صادرات ایدههای نوآورانه به دنیای وب۳ باشد. در نهایت، ارزیابی دقیق نیازمندیهای بلندمدت پروژه شما را به بهترین تصمیم میرساند.