در دنیای گسترده و نوظهور ارزهای دیجیتال، NFTها یا توکنهای غیرمثلی به عنوان گواهی مالکیت دیجیتال بر روی بلاک چین شناخته میشوند. اما این داراییهای منحصربهفرد چگونه ایجاد، انتقال و مدیریت میشوند؟ پاسخ در «استانداردهای توکن» نهفته است. استانداردهای توکن در حقیقت مجموعهای از قوانین و پروتکلهای فنی هستند که رفتار یک توکن، نحوه تعامل با آن و عملکردهایش را مشخص میکنند. این استانداردها برای اطمینان از سازگاری و قابلیت همکاری بین محصولات مختلف در اکوسیستم، مانند کیف پولهای دیجیتال، بازارهای فروش NFT و برنامههای غیرمتمرکز، ضروری هستند. بدون این استانداردها، هر توکن یک جزیره جداگانه میبود و مبادله یا استفاده از آن در پلتفرمهای مختلف غیرممکن میشد. درک این استانداردها اولین قدم برای هر فعال، سرمایهگذار یا سازنده در حوزه توکنهای غیرمثلی است.
اگرچه بلاک چینهای متعددی از استانداردهای NFT پشتیبانی میکنند، اما بلاک چین اتریون به دلیل پیشگام بودن، میزبان شناختهشدهترین استانداردهاست که با پیشوند ERC (درخواست برای اظهارنظر اتریوم) شناخته میشوند. شناختهشدهترین این استانداردها عبارتاند از:
علاوه بر این دو، استانداردهای دیگری مانند ERC-998 برای ایجاد توکنهای قابل ترکیب (یک NFT که مالک NFTهای دیگر است) و استانداردهای مشابه در بلاک چینهایی مانند بایننس اسمارت چین (BEP-721 و BEP-1155) نیز وجود دارند.
انتخاب استاندارد صحیح برای ساخت یک پروژه NFT بسیار حیاتی است و به اهداف پروژه بستگی دارد. اگر قصد ایجاد یک مجموعه هنری با آیتمهای کاملاً منحصربهفرد را دارید، استاندارد ERC-721 انتخاب منطقیتری است. اما اگر پروژه شما مربوط به یک بازی با هزاران آیتم مختلف (هم قابل معاوضه و هم غیرقابل معاوضه) است، استاندارد کارآمدتر ERC-1155 گزینه بهتری خواهد بود. این انتخاب مستقیماً بر تجربه کاربر، مقیاسپذیری و هزینههای عملیاتی پروژه شما تأثیر میگذارد.
با تکامل صنعت ارز دیجیتال، استانداردهای توکنهای غیرمثلی نیز در حال پیشرفت هستند. تمرکز آینده بر روی استانداردهایی است که قابلیتهای پیچیدهتری را ارائه دهند، از جمله:
درک این استانداردها نه تنها برای توسعهدهندگان، بلکه برای سرمایهگذاران و کلکسیونرها نیز ضروری است، زیرا پایه و اساس فناوری است که داراییهای دیجیتال منحصربهفردشان را قدرتمند و ارزشمند میسازد.
استاندارد ERC-721 یکی از بنیادیترین و شناختهشدهترین استانداردها در اکوسیستم اتریوم و به طور کلی در حوزه ارزدیجیتال است که امکان ایجاد توکنهای غیرمثلی یا NFT را فراهم میکند. برخلاف توکنهای متداول مانند ERC-20 که همه واحدهای یکسان و قابل تعویض هستند، هر توکن ERC-721 منحصربهفرد و دارای هویت مستقلی است. این استاندارد برای اولین بار در سال ۲۰۱۸ توسط ویلیام انتروین، دیتر شرلی، و ژکیتین درادیس از طریق یک EIP (درخواست بهبود اتریوم) معرفی شد و به سرعت به ستون فقرات بازار بزرگ NFT تبدیل گردید. این استاندارد با تعریف یک رابط مشخص، قوانین و توابع اساسی را برای قراردادهای هوشمند تعیین میکند تا توسعهدهندگان بتوانند داراییهای دیجیتال یکتا مانند آثار هنری، آیتمهای کلکسیونی در بازیها، داراییهای مجازی در متاورس، و حتی اسناد هویتی را روی بلاکچین اتریوم ایجاد و مدیریت کنند.
قرارداد هوشمندی که استاندارد ERC-721 را پیادهسازی میکند، باید مجموعهای از توابع اجباری و اختیاری را شامل شود. مهمترین این توابع عبارتاند از:
وجود این توابع استاندارد، امکان تعامل ساده و یکپارچه بین قراردادهای هوشمند، کیف پولهای ارزدیجیتال و صرافیها را فراهم میآورد. رویدادهایی مانند Transfer نیز برای ردیابی تغییرات مالکیت در دفترکل توزیعشده ثبت میشوند.
انعطافپذیری استاندارد ERC-721 باعث شده تا کاربردهای آن فراتر از هنر دیجیتال برود و صنایع مختلف را تحت تأثیر قرار دهد. برخی از برجستهترین سناریوهای استفاده عبارتاند از:
اگرچه ERC-721 محبوبیت بیاندازهای دارد، اما استانداردهای دیگری مانند ERC-1155 نیز ظهور کردهاند که امکان مدیریت همزمان توکنهای مثلی و غیرمثلی را در یک قرارداد هوشمند فراهم میکنند و برای توسعه بازیها کارآمدتر هستند. با این حال، سادگی و امنیت ERC-721 باعث شده که همچنان برای پروژههایی که بر روی منحصربهفرد بودن هر دارایی تأکید دارند، استاندارد ترجیحی باشد. چالشهای اصلی پیش روی این استاندارد، شامل مقیاسپذیری و هزینههای کارمزد تراکنشهای شبکه اتریوم است که راهحلهایی مانند لایههای دوم (Layer 2) و زنجیرههای جانبی برای رفع آنها در حال توسعه هستند. آینده NFT و استاندارد ERC-721 به احتمال زیاد شاهد ادغام更深ین با فناوریهایی مانند واقعیت مجازی و افزایش استفاده در صنایع سنتی خواهد بود.
در جمعبندی، استاندارد ERC-721 نه تنها مفهوم مالکیت دیجیتال را متحول کرده، بلکه پایه و اساس اقتصادی خلاقانهای را در دنیای ارزدیجیتال و وب۳ بنا نهاده است. درک عمیق این استاندارد برای هر سرمایهگذار، توسعهدهنده یا علاقهمندی که قصد فعالیت در فضای پویای ان اف تی را دارد، ضروری به نظر میرسد.
ERC-1155 یک استاندارد توکن چند منظوره روی بلاک چین اتریوم است که توسط توسعهدهندگان پلتفرم Enjin پیشنهاد شد. برخلاف استانداردهای قدیمی مانند ERC-20 (مخصوص توکنهای قابل تعویض مانند رمزارزها) و ERC-721 (مخصوص توکنهای غیرمثلی یا NFTها)، این استاندارد یک قدم فراتر گذاشته و امکان مدیریت همزمان توکنهای قابل تعویض، غیرمثلی و حتی نیمهمثلی را در یک قرارداد هوشمند واحد فراهم میکند. این ویژگی، آن را به یک دارایی دیجیتال بسیار انعطافپذیر تبدیل کرده که میتواند طیف وسیعی از نیازها را در حوزههایی مانند گیمینگ، متاورس، هنر دیجیتال و مجموعهداری پوشش دهد. انقلاب اصلی ERC-1155 در کارایی و صرفهجویی در هزینههاست، زیرا به جای نیاز به استقرار دهها قرارداد جداگانه، همه چیز در یک قرارداد متمرکز میشود.
قابلیتهای کلیدی ERC-1155 باعث محبوبیت روزافزون آن در اکوسیستم ارزهای دیجیتال و NFT شده است. در ادامه به بررسی این ویژگیهای مهم میپردازیم:
استاندارد ERC-1155 به دلیل انعطاف بالا، کاربردهای گستردهای در صنعت نوپای وب ۳ پیدا کرده است. در صنعت گیمینگ، توسعهدهندگان میتوانند کل اقتصاد یک بازی، از ارز داخلی گرفته تا هزاران آیتم مختلف مانند لباس، سلاح و زمینهای مجازی را با یک قرارداد مدیریت کنند و تجربهای روان و مقرونبهصرفه برای بازیکنان ایجاد نمایند. در حوزه هنر دیجیتال و مجموعهداری NFT، هنرمندان میتوانند سریهای محدود از یک اثر را به صورت توکنهای نیمهمثلی عرضه کنند یا مجموعهای از آثار خود را در یک قرارداد واحد ارائه دهند. همچنین، این استاندارد برای ایجاد بلیطهای هوشمند رویدادها، گواهیهای مالکیت و حتی نمایندگی داراییهای فیزیکی در بلاک چین (توکنسازی) ایدهآل است. پلتفرمهای بزرگی مانند OpenSea از این استاندارد پشتیبانی میکنند که نشاندهنده پذیرش گسترده آن است.
برای درک بهتر مزیتهای ERC-1155، مقایسه آن با استانداردهای ERC-20 و ERC-721 ضروری است. ERC-20 تنها برای توکنهای یکسان (مانند یک ارز دیجیتال خاص) طراحی شده و ERC-721 برای توکنهای کاملاً منحصربهفرد (مانند یک قطعه هنری NFT) کاربرد دارد. نقطه ضعف اصلی این استانداردها نیاز به استقرار یک قرارداد جداگانه برای هر نوع توکن جدید است که منجر به پیچیدگی مدیریت و هزینههای تراکنش بسیار بالا میشود. در مقابل، ERC-1155 با ادغام عملکردهای هر دو استاندارد، یک راهحل جامع و بهینه ارائه میدهد. این امر نهتنها برای توسعهدهندگان، بلکه برای کاربران نهایی که با کارمزدهای کمتر و تعامل سادهتر روبرو هستند، سودمند است و به مقیاسپذیری کل اکوسیستم اتریوم کمک میکند.
ERC-1155 را میتوان یک نقطه عطف مهم در تکثیر استانداردهای توکن در شبکه اتریوم دانست. این استاندارد با ترکیب هوشمندانه قابلیتهای توکنهای قابل تعویض و غیرمثلی، دروازهای به سوی خلق برنامههای غیرمتمرکز (dApps) پیچیدهتر و کاربرپسندتر باز کرده است. با رشد حوزههایی مانند متاورس، گیمفای و اقتصاد خلاق، نیاز به یک استاندارد کارآمد و همهکاره مانند ERC-1155 بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. این استاندارد نهتنها زیرساختی قدرتمند برای نسل بعدی داراییهای دیجیتال فراهم میکند، بلکه گامی بلند به سوی تحقق واقعی مفهوم مالکیت دیجیتال برای تودهی مردم است.
در بنیادیترین سطح، تفاوت اصلی بین ارزدیجیتال و NFT در نوع دارایی و کارکرد آنها نهفته است. ارزهای دیجیتال مانند بیتکوین و اتریوم، به عنوان یک وسیله مبادله، واحد حساب و ذخیرهی ارزش طراحی شدهاند. آنها ماهیتی «قابل تعویض» دارند، به این معنی که هر واحد از یک ارز دیجیتال مشخص، کاملاً با واحد دیگر همان ارز برابر و قابل معامله است. برای مثال، ارزش یک بیتکوین دقیقاً برابر با ارزش یک بیتکوین دیگر است، درست مانند اینکه یک اسکناس ۱۰ هزار تومانی با اسکناس ۱۰ هزار تومانی دیگر ارزش یکسانی دارد. این ویژگی، ارزهای دیجیتال را برای استفاده در پرداختها و معاملات مالی ایدهآل میکند. در مقابل، ان اف تی یا توکنهای غیرمثلی، داراییهای دیجیتالی منحصر به فرد و غیرقابل تعویض هستند. هر NFT یک شناسهی منحصر به فرد دارد که آن را از سایر توکنها متمایز میسازد. کارکرد اصلی آنها، اثبات مالکیت و اصالت یک دارایی دیجیتال (یا فیزیکی) است. یک NFT میتواند نمایندهی یک اثر هنری، یک آیتم در بازی، یک ملک مجازی، یا حتی یک آیتم کلکسیونی باشد. غیرقابل تعویض بودن به این معناست که شما نمیتوانید یک NFT خاص را مستقیماً با یک NFT دیگر عوض کنید، زیرا ارزش و ویژگیهای آنها کاملاً متفاوت است.
از منظر فنی، این دو دارایی دیجیتال بر روی زیرساختهای بلاک چینی مشابهی فعالیت میکنند، اما استانداردهای متفاوتی دارند. اکثر ارزهای دیجیتال بزرگ مانند بیتکوین و لایتکوین، بلاک چین مستقل مخصوص به خود را دارند. ارزهای دیجیتال دیگر، مانند بسیاری از توکنهای Defi، ممکن است بر روی بلاک چینهای دیگر، عمدتاً اتریوم، ایجاد شده و از استانداردهایی مانند ERC-20 پیروی کنند که مخصوص توکنهای قابل تعویض است. استاندارد ERC-20 تضمین میکند که همهی توکنها در یک قرارداد هوشمند یکسان باشند. حال آنکه، ان اف تی ها عموماً از استاندارد دیگری به نام ERC-721 یا ERC-1155 (در بلاک چین اتریوم) استفاده میکنند. این استانداردها به هر توکن اجازه میدهند که اطلاعات منحصر به فردی (متادیتا) را در خود ذخیره کند، مانند لینک فایل اثر هنری، نام خالق، تاریخ ایجاد و ویژگیهای خاص. این متادیتا است که به NFT هویت و ارزش منحصر به فردش را میبخشد. بنابراین، در حالی که تراکنشهای ارزدیجیتال صرفاً انتقال مقدار مشخصی ارزش بین دو کیف پول است، تراکنشهای NFT شامل انتقال مالکیت یک دارایی دیجیتال مشخص و منحصر به فرد میشود.
عوامل تعیینکنندهی ارزش در این دو حوزه به طور چشمگیری با یکدیگر فرق دارند. ارزش یک ارزدیجیتال عمدتاً توسط عوامل کلان اقتصادی و بازار تعیین میشود؛ عواملی مانند عرضه و تقاضا، پذیرش عمومی، مقررات دولتی، کاربردهای شبکه و اخبار کلی بازار کریپتوکارنسی. سرمایهگذاران معمولاً به ارزهای دیجیتال به عنوان یک طبقه دارایی برای سرمایهگذاری و حفظ ارزش در بلندمدت نگاه میکنند. در نقطهی مقابل، ارزش یک ان اف تی بسیار ذهنیتر است و به عوامل کیفی متعددی وابسته است:
بازار هدف این دو نیز متفاوت است. بازار ارزهای دیجیتال بیشتر مورد توجه سرمایهگذاران، معاملهگران و علاقهمندان به فناوریهای مالی غیرمتمرکز است. درحالی که بازار NFT هنرمندان، کلکسیونرها، گیمرها و علاقهمندان به فرهنگ و هنر دیجیتال را جذب میکند. به طور خلاصه، ارزدیجیتال درباره «پول» جدید است، در حالی که ان اف تی درباره «مالکیت» جدید در عصر دیجیتال سخن میگوید و هرکدام برای هدف و جامعهی خاصی خلق شدهاند.
اولین و اساسیترین گام در انتخاب استاندارد مناسب، درک تفاوت فلسفی بین ERC-721 و ERC-1155 است. استاندارد ERC-721 بهطور انحصاری برای ایجاد داراییهای دیجیتال کاملاً منحصربهفرد و غیرمثلی طراحی شده است. در این استاندارد، هر توکن یک شناسهی یکتا دارد و قابل تعویض با توکن دیگری نیست؛ دقیقاً مانند یک اثر هنری اصل که با کپی آن برابر نیست. این ویژگی، آن را به استاندارد غالب برای هنر دیجیتال، کلکسیونها، آیتمهای بازیهای کامپیوگری و داراییهای مجازی منحصربهفرد تبدیل کرده است. در سوی دیگر، ERC-1155 یک استاندارد چندسازهای است که مفهوم نوآورانهی «نیمهمثلی» را معرفی میکند. این استاندارد اجازه میدهد تا چندین نوع توکن، اعم از غیرمثلی و مثلی، در یک قرارداد هوشمند واحد مدیریت شوند. این بدان معناست که شما میتوانید همزمان یک آیتم کمیاب منحصربهفرد (NFT) و هزاران نمونه از یک آیتم مصرفی معمولی (مانند یک نوع سکه یا ماده اولیه در بازی) را در یک قرارداد ایجاد و مدیریت کنید.
از منظر فنی، مقایسه کارایی و هزینههای تراکنش این دو استاندارد بسیار حائز اهمیت است. استاندارد ERC-1155 به دلیل معماری چندسازهای خود، از نظر بهرهوری و صرفهجویی در کارمزدهای شبکه برتری قابل توجهی دارد. برای مثال، در یک بازی بلاکچینی که کاربر نیاز به خرید چندین آیتم مختلف دارد، با ERC-721 باید برای انتقال هر آیتم یک تراکنش جداگانه و پرهزینه انجام دهد. در حالی با استاندارد ERC-1155، امکان انتقال چندین آیتم مختلف (مثلاً یک شمشیر، یک زره و ده سکه طلا) در قالب تنها یک تراکنش فراهم است. این ویژگی «انتقال دستهجمعی» نهتنها هزینههای گس را به شدت کاهش میدهد، بلکه بار روی شبکه را نیز کمتر میکند. علاوه بر این، مدیریت قراردادهای ERC-1155 برای توسعهدهندگان سادهتر است، زیرا به جای نیاز به استقرار دهها قرارداد جداگانه برای هر مجموعه NFT، تنها یک قرارداد واحد کافی است. با این حال، ERC-721 به دلیل سادگی و قدمت بیشتر، از پذیرش گستردهتری برخوردار است و با بازارهای معاملاتی بزرگ مانند OpenSea سازگاری مستقیم و بیدرنگی دارد.
انتخاب بین این دو استاندارد به اهداف و ماهیت پروژه شما بستگی دارد. برای پروژههایی که تمرکز آنها بر روی ایجاد داراییهای کاملاً منحصربهفرد و کلکسیونی است، مانند هنر دیجیتال با ارزش بالا، داراییهای املاک مجازی یا آثار تاریخی دیجیتال، استاندارد ERC-721 گزینهای مطمئن و جاافتاده محسوب میشود. سادگی و شهرت این استاندارد، تعامل کاربر را آسانتر میکند. در مقابل، اگر پروژه شما شامل طیف وسیعی از آیتمها با کاربردهای مختلف است، پروژهای مانند یک بازی بلاکچینی پیچیده، یک پلتفرم متاورس یا یک سیستم بلیطدهی که نیاز به انواع بلیط دارد، استاندارد ERC-1155 انتخاب بهینهتری است. توانایی این استاندارد در مدیریت همزمان آیتمهای مثلی و غیرمثلی، همراه با صرفهجویی چشمگیر در هزینههای تراکنش، آن را برای اپلیکیشنهای پیچیده و مقیاسپذیر ایدهآل کرده است. همچنین برای پروژههایی که به «قابلیت ترکیبپذیری» بین انواع مختلف داراییها اهمیت میدهند، ERC-1155 انعطاف بیشتری ارائه میدهد.
در نهایت، میتوان گفت که هر یک از استانداردهای ERC-721 و ERC-1155 مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند و انتخاب «بهترین» استاندارد کاملاً به نیازهای خاص پروژه شما بستگی دارد. اگر پروژه شما حول محور ایجاد داراییهای کاملاً منحصربهفرد و با ارزش بالا میچرخد و سادگی و سازگاری گسترده با صرافیهای موجود اولویت اصلی شماست، ERC-721 انتخاب محافظهکارانه و قابل اعتمادی است. اما اگر به دنبال ساخت یک اکوسیستم دیجیتال پیچیده، مقیاسپذیر و مقرونبهصرفه هستید که در آن ترکیبی از آیتمهای منحصربهفرد و قابل تکرار وجود دارد، بدون شک ERC-1155 گزینه برتر و آیندهدارتری خواهد بود. پیش از تصمیمگیری نهایی، حتماً جنبههای فنی، اقتصادی و تجربه کاربری پروژه خود را به دقت تحلیل کنید تا انتخابی مطمئن و مناسب برای بلندمدت داشته باشید.